Państwowa kompensata dla ofiary przestępstwa – kiedy i w jakiej kwocie przysługuje?

Kompensata państwowa to świadczenie pieniężne wypłacane ofierze lub osobie najbliższej, w przypadku gdy niemożliwe jest uzyskanie rekompensaty za krzywdy i szkody od sprawcy przestępstwa lub z tytułu ubezpieczenia albo ze środków pomocy społecznej.

Sytuacje takie należą do rzadkości, ale zdarzają się. Dobrze więc wiedzieć, że pokrzywdzony wskutek czynu zabronionego może liczyć na pomoc państwa. Nie jest to wprawdzie pomoc wysoka, jeśli chodzi o jej kwotę, jednak lepsze jakiekolwiek wsparcie niż żadne.

W jakich sytuacjach przysługuje kompensata państwowa?

Zgodnie z ustawą o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych (Dz.U. 2005 nr 169 poz. 1415) kompensata przyznawana jest w kwocie pokrywającej wyłącznie:

• utracone zarobki lub inne środki utrzymania,
• koszty leczenia i rehabilitacji,
• koszty pogrzebu.

Kompensata może zostać przyznana, jeżeli ofiara przestępstwa:

• poniosła śmierć,
• doznała rozstroju zdrowia trwającego powyżej 7 dni,
• doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, rozumianego jako utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, doznanie innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, a także całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy lub trwałego, istotnego oszpecenia lub zniekształcenia ciała.

Przyznanie kompensaty jest ponadto możliwe tylko, jeżeli:

• do przestępstwa doszło na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
• ofiara ma miejsce stałego pobytu w Polsce lub w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej.

Jaka jest kwota kompensaty państwowej dla ofiary przestępstwa?

Kompensata nie może przekroczyć kwoty 25 000 zł, a gdy ofiara poniosła śmierć – 60 000 zł.

Jeżeli udowodnienie wysokości przysługującego roszczenia jest niemożliwe lub utrudnione, sąd można przyznać świadczenie w kwocie według własnego uznania, na podstawie dokładnej oceny sprawy i rozważenia okoliczności zdarzenia.

Kiedy kompensata nie przysługuje?

W przypadku gdy ofiara przyczyniła się do popełnienia czynu zabronionego kompensata może nie zostać przyznana lub jej kwota może być pomniejszona o wartość przyczynienia.

Kompensaty nie przyznaje się natomiast wcale, jeżeli ofiara była współsprawcą czynu zabronionego lub zgodziła się na ryzyko doznania skutków przestępstwa, a także, gdy zdarzenie nie zawiera znamion czynu zabronionego bądź brak jest informacji dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (kluczowe w tej sytuacji są dowody w sprawie, np. zeznania świadków, dokumenty z policji i prokuratury, dokumenty medyczne i inne, które mogłyby potwierdzić, że istotnie doszło do popełnienia przestępstwa).

Jak ubiegać się o wypłatę kompensaty państwowej?

O przyznanie kompensaty może wnioskować:

• prokurator;
• osoba uprawniona:
  • ofiara – osoba fizyczna, która na skutek przestępstwa doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni,
  • osoba najbliższa – małżonek, wstępny, zstępny, osoba pozostająca z ofiarą w stosunku przysposobienia oraz we wspólnym pożyciu, nabywająca uprawnienia, jeśli ofiara wskutek przestępstwa poniosła śmierć lub ze względu na stan zdrowia albo wiek jest nieporadna.

Wniosek o kompensatę składa się:

• do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej,
• w terminie 3 lat od dnia ujawnienia się skutków czynu zabronionego, ale nie później niż w terminie 5 lat od dnia jego popełnienia. Po upływie tego czasu uprawnienie do żądania rekompensaty wygasa.

Formularz wniosku o wypłatę kompensaty musi być zgodny z ustawą – dokument do wypełnienia można pobrać z tej strony Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Wniosek o wypłatę kompensaty powinien zawierać:

• imię, nazwisko i adres osoby uprawnionej (w przypadku gdy ofiara poniosła śmierć, także jej ostatni adres zamieszkania),
• PESEL osoby uprawnionej i ofiary,
• wskazanie daty i miejsca popełnienia czynu zabronionego,
• zwięzły opis przestępstwa wraz z podaniem jego skutków,
• informację o rodzaju i wysokości poniesionych kosztów oraz utraconych zarobków lub innych środków utrzymania,
• oświadczenie osoby uprawnionej, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o nieuzyskaniu odszkodowania lub świadczenia z innych źródeł (np. odszkodowanie od sprawcy, zakładu ubezpieczeń lub pomocy społecznej),
• uprzedzenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty:

• odpis zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa,
• odpisy orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym,
• odpisy zaświadczeń lekarskich lub opinii biegłych dotyczących doznania przez ofiarę uszczerbku na zdrowiu,
• dokumenty potwierdzające fakt pozostawania osobą najbliższą ofiary, która poniosła śmierć, lub, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie o pozostawaniu z nią we wspólnym pożyciu – dotyczy osoby uprawnionej,
• inne dokumenty potwierdzające informacje zawarte we wniosku.

W prawidłowym przygotowaniu wniosku i kompletu dokumentów może pomóc radca prawny.

Kompensatę wypłaca sąd rejonowy w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się uprzednio wydanego orzeczenia.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw (Dz.U. 2005 nr 169 poz. 1415).